وب‌سایت یورونیوز دیگر در مرورگر Internet Explorer در دسترس نخواهد بود. این مرورگر دیگر از سوی مایکروسافت پشتیبانی نمی‌شود. توصیه می‌کنیم از مرورگرهای دیگری مانند گوگل کروم، فایرفاکس و سافاری استفاده کنید.
خبر فوری

دیوار برلین، نمادی از دو پارگی آلمان و جنگ سرد

دیوار برلین، نمادی از دو پارگی آلمان و جنگ سرد
Euronews logo
اندازه متن Aa Aa

در شامگاه ۱۳ اوت سال ۱۹۶۱ میلادی در برلین ساخت یک دیوار آغاز شد. دیواری که پس پایان ساخت، چهار متر ارتفاع و ۱۵۵ کیلومتر طول داشت. این دیوار به یکی از محافظت‌شده‌ترین خطوط مرزی جهان با برجک‌های دیده بانی و خطوط سیم‌خاردار تبدیل شد.

طی ۲۸ سال برپایی «دیوار برلین»، دست کم ۱۳۶ نفر در کنارش جان باختند. اما علت ساخت این دیوار چه بود؟

رقابت بلوک شرق و غرب در اروپا

در سال ۱۹۶۱ دو نظام سیاسی سرمایه داری و مارکسیسم در اروپا با یکدیگر در رقابت بودند.

به دنبال جنگ جهانی دوم، اتحاد جماهیر شوروی پیش از فروپاشی، توانسته بود گسترهٔ نفوذ خود را در اروپای شرقی افزایش دهد. اما درست در قلب منطقۀ نفوذ آلمان شرقی سابق، موسوم به جمهوری دموکراتیک آلمان، بخشی از آلمان غربی نیز وجود داشت: برلین غربی که ایجادش پیامد جنگ جهانی دوم بود.

از دست دادن نیروی انسانی در شرق آلمان

در حالی که تمام مرزهای دیگر میان کشورهای غربی و کمونیستی در اروپا به شدت محافظت می‌شد، در برلین عبور از خیابان کافی بود تا مردم از چنین مرزهایی بگذرند. در فاصله زمانی دوازده سال نزدیک سه میلیون نفر آلمان شرقی را ترک کردند.

این تعداد دربرگیرندۀ بیش از شانزده درصد جمعیت آلمان شرقی آن زمان بود. مهاجرت ها زمانی رخ می داد که هر نیرویی برای کار بازسازی آلمان پس از جنگ لازم بود. در برلین غربی یک اردوگاه نیز ساختند تا ادامۀ سفر پناهجویان آلمان شرقی را به غرب این کشور سازمان بدهند. فرار نیروی انسانی از شرق ادامه داشت. کاهش هر چه بیشتر نیروی کار، بحران اقتصاد شرق آلمان را تشدید می‌کرد. نیکیتا خروشچف، رهبر شوروی سابق بعد از استالین، تهدید کرده بود که راه‌های گریز از برلین را می‌بندد. او در آن زمان مرد قدرتمند کرملین بود. در سال ۱۹۶۱ وی رقیب جان اف. کندی، رئیس جمهوری جوان آمریکا در جنگ سرد بود که در واشینگتن به قدرت رسیده بود.

برلین دوپاره

جان کندی، در آوریل سال ۱۹۶۱ در تلاش برای پس راندن شورشیان فیدل کاسترو در کوبا و درگیری نظامی با واکنش سریع، از جبهۀ ‌چپ شکست حقارت‌آمیزی خورده بود.

این شکست، نیکیتا خروشچف در مسکو را نیز تشویق کرد که به جان کندی بر سر ایجاد محدودیت برای برلین غربی فشار بیشتری بیاورد. اما رئیس جمهوری آمریکا تسلیم فشارهای کرملین نشد. بنابراین خروشچف دستور داد برای جلوگیری از مهاجرت، اطراف برلین غربی دیوار بکشند.

با افزایش خشم مردم آلمان غربی نسبت به این تصمیم، جان کندی واکنش نشان داد و در چهاردهم ماه اوت سال ۱۹۶۱گفت: «ساخت دیوار راه حل چندان زیبایی نیست، اما همین دیوار، جهنمی به مراتب بهتر از یک جنگ است.»

در عین حال در برلین دوپاره، وضع به حد کافی شبیه زمان جنگ بود. در ماه اکتبر حتی تانک‌های آمریکا و اتحاد جماهیر شوروی به سوی هم حرکت کردند، اما درگیری نظامی رخ نداد.

فرار از برلین شرقی

آتش‌نشانی برلین غربی در دهۀ شصت، روز‌ها با تجهیزات خود نزدیک خیابان برناوئر مجاور دیوار برلین مراقب افرادی بود که ممکن بود برای فرار از آلمان شرقی از دیوار پایین بپرند.

بسیاری از خانه های اطراف دیوار برلین برای نظارت بهتر بر مرز تخریب شدند. همچنین به خاطر زیرزمین‌هایشان می‌توانست راهی برای کندن تونل‌های فرار از بخش شرقی به غربی برلین شود. امروزه در پیاده‌روهای این منطقه تابلوهای یابود دوران برپایی دیوار برلین به چشم می‌خورند.

در خیابان برناوئر که روزی دیوار برلین قرار داشت، اکنون کلیسایی وجود دارد که نام آن «فرزونونگز کیرشه» یا «کلیسای آشتی» است. در سال ۱۹۸۵ این کلیسا به دستور دولتمردان آلمان شرقی منفجر شد.

سرانجام دیوار

در حال حاضر در سمت غربی خیابان موسوم به برناوئر در برلین، یک برج دیده‌بانی با ساختی شبیه دوران تقسیم این شهر به چشم می‌خورد. بازدیدکنندگان می توانند از بالای آن بخش شرقی برلین را تماشا کنند. حتی بخشی از دیوار برلین نیز به عنوان یادبود هنوز برای بازدیدکنندگان به جا مانده که می‌توان مانند اثر تاریخی دیگر این شهر، دروازۀ براندنبورگ، آن را دید.

دیوار برلین، نماد اصلی جنگ سرد، پس از ۲۸ سال در روز ۹ نوامبر ۱۹۸۹ فروريخت، اما به نماد تقسیم برلین، دوپارگی کشور آلمان و رویارویی دو قطب متخاصم یعنی دو ابرقدرت های شرق و غرب در آن زمان تبدیل شد.