Euronews is no longer accessible on Internet Explorer. This browser is not updated by Microsoft and does not support the last technical evolutions. We encourage you to use another browser, such as Edge, Safari, Google Chrome or Mozilla Firefox.

خبر فوری

خبر فوری

علی میرچی، استاد دانشگاه: از آب گل‌آلود سیل اخیر برای سدسازی بی رویه ماهی نگیرید

 Comments
علی میرچی، استاد دانشگاه: از آب گل‌آلود سیل اخیر برای سدسازی بی رویه ماهی نگیرید
Copyright
عکس از ایرنا
اندازه متن Aa Aa

علی میرچی، استاد مهندسی منابع آب دانشگاه ایالتی اوکلاهوما در گفت‌وگو با یورونیوز به تحلیل ناگفته‌های سیل اخیر ایران و وضعیت منابع آبی کشور به دنبال بارش‌های اخیر پرداخت. او همچنین با توجه به مطالعات و تخصصش دلایل فرو ریختن برخی سازه‌ها از جمله پل‌های نوساز در سیلاب‌های اخیر را تحلیل کرد.

آقای میرچی در زمینه مطالعات حوضه های آبریز و ارزیابی ظرفیت رودخانه و پل در انتقال ایمن سیلاب کار کرده و در حال حاضر در زمینه مدیریت منابع آب تحقیق می‌کند.

سیل در ایران کماکان در جریان است. وضعیت آق‌قلا دوباره در حالت اضطرار قرار گرفته‌است. بخش‌های مختلفی از ایران از شمال و جنوب و غرب کماکان درگیر مسایل و گرفتاری‌های پسا سیل هستند. با این حال خبرهای خوشی از آبگیری دریاچه ارومیه و برخی دیگر از تالاب‌های نیمه خشک کشور نیز به گوش می‌رسد.

تا چه میزان بارش‌های اخیر در ایران قابل پیش‌بینی بود؟ آیا می‌شد سیل را پیش‌بینی کرد و جلوی خسارت‌ها را گرفت؟

پیش‌بینی دقیق میزان بارش دقیق آب ایران بر اساس امکانات موجود ممکن نبود. مدل‌های اروپایی و امریکایی می‌توانند امکان پیش‌بینی میان مدت و کوتاه‌مدت بارش را فراهم کنند اما پیش‌بینی میزان دقیق بارش حاصل از جریان‌های جوی بارش‌زا مانند آنچه در ایران شاهدش بودیم در حال حاضر و بر اساس امکانات کنونی دشوار است.

اما به هر شکل سیل اخیر به خوبی نشان داد پهنه‌بندی سیلاب‌ها در ایران اشکال جدی دارد و باید حریم مسیل‌ها برای جریان‌های سیلابی بزرگ به روز شده و بازنگری و مدیریت شود.

اُفت گسترده آب زیرزمینی یکی از مهمترین نشانه های ورشکستگی آبی است
علی میرچی

این کار قدم نخست برای آمادگی و مواجه با سیلاب است. همچنین در این میان باید به مقوله مهم کنترل ساخت و سازها در مسیل‌ها هم توجه کرد تا احتمال آسیب به دنبال وقوع سیل به حداقل برسد.

بسیاری از سازه‌های حتی نوساز در سیل اخیر از بین رفتند. با توجه به تخصص شما و اگر مواردی رو به طور مصداقی دنبال کرده‌اید. دلیل از بین رفتن این سازه‌ها چه بوده؟ چه نکاتی باید مورد توجه قرار می‌گرفت؟

تخریب سازه‌های نوساز از جمله پل‌ها در جریان سیلاب‌های اخیر ایران خبر بسیار بدی است و بیش از هر چیز نشان از ضعف آشکار مطالعات «بارش طراحی» و مدل‌سازی بستر رودخانه‌ها است. بارش طراحی یعنی انتخاب شدت، مدت، و فراوانی بارشی که یک طرح مهندسی بر اساس آن صورت می‌گیرد. اصولا مهندسان برای طراحی پل‌های رودخانه‌ای از مفهومی به نام «سیلاب طراحی» استفاده می‌کنند.

بر اساس بارش طراحی و با روش تحلیل فراوانی، بزرگی سیلاب تخمین زده می‌شود. بعدا با استفاده از مدل‌های کامپیوتری بستر رودخانه و ظرفیت انتقال سیلاب در محل پل ارزیابی شده و طول دهانه پل به صورتی پیشنهاد می‌شود که امکان انتقال ایمن سیلاب فراهم شود.

اگر این موارد به درستی اجرا نشود امکان آن هست که پل ظرفیت لازم برای انتقال سیلاب را نداشته باشد و در نتیجه شاهد سر ریز شدن آب و به خطر افتادن سازه پل باشیم.

فقد‌ان آیین‌نامه مطالعات سیلاب در ایران به ضعف طراحی و اجرای سازه‌های رودخانه‌ای منجر می‌شود
علی میرچی

موارد متعددی را از این دست در سیلاب‌های اخیر ایران دیدیم. یک بخش این مشکل به این خاطر است که مطالعات آبی در طراحی مسیل‌ها و پل‌ها جدی گرفته نشدند. به این دلیل که کشور عموما شرایط خشکسالی داشته و پیش‌بینی‌ها بر این قرار بوده که احتمال وقوع سیلاب بزرگ در برخی مناطق کم است.

بحث ساخت‌وسازها در بستر مسیل‌ها تا چه میزان تاثیرگذار بوده؟

اتفاقا نکته مهم دیگر بحث جلوگیری از ساخت و ساز بی‌رویه در مسیل‌ها است که در سال‌های گذشته کمتر به آن توجه شده است. مسلما این ساخت و سازها ظرفیت انتقال سیلاب را کاهش می دهد و باعث می شود جان و مال شهروندان در معرض خطر مستقیم قرار گیرد.

اگر حریم رودخانه به درستی رعایت شده بود به جرات می‌توانم بگویم که میزان خسارت ناشی از سیل اخیر به مراتب کمتر شده بود. حریم رودخانه یعنی محدوده‌ای که در سیلابی که بطور متوسط هر ۲۵ سال یکبار اتفاق می‌افتد به زیر آب می ‌رود.

با همه این‌ها باید بگویم که بارش و سیلاب‌ پدیده های تصادفی هستند و همیشه درصدی از احتمال وجود دارد که سازه‌های مدرن نیز دچار ضعف و تخریب شود.

در ساخت‌وسازها اغلب مساله زلزله و پایداری بنا در نظر گرفته می‌شود. تا چه میزان در ساخت‌و سازهای شهری داخل ایران مساله سیل و سیلاب‌ها لحاظ می‌شود. به ویژه در مناطق روستایی.

در سالیانی نه چندان دور دوباره با چالش کم‌آبی مواجه خواهیم شد
علی میرچی

این نکته که آیین‌نامه و ضوابط طراحی از نقطه نظر سیلاب در ایران مدون نشده بالطبع به ضعف گسترده سیستماتیک در طراحی و اجرای سازه‌های رودخانه‌ای منجر می‌شود.

جا دارد کشور با توجه به تجربه‌ای که در تدوین استانداردهای سازه و زلزله دارد بتواند تلاش جدی برای ضابطه‌مند کردن تجزیه و تحلیل بارش و سیلاب شروع کرده و این مطالعات و ایجاد استانداردهای تازه را نیز به نتیجه برساند.

مساله دیگر عدم هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی است. برای نمونه وزارت نیرو و سازمان آبخیرداری در مدیریت سیلاب تفاوت رویکرد دارند. این نهادها برای مدیریت بهینه سیلاب و جلوگیری از تخریب در کشور نیازمند همکاری و هم‌اندیشی و تشریک مساعی بیشتری هستند.

یکی از مسایلی که درباره ایران مطرح شده ورشکستگی آبی در ایران است. آیا باران‌های اخیر می‌تواند تا حدودی جلوی این ورشکستگی را بگیرد؟

بالطبع بارش‌های اخیر میزان منابع آبی تجدید شونده کشور را در سال آبی جاری افزایش داده و نگرانی در زمینه کمبود آب به طور موقت کاهش یافته است. نگرانی این است که برخی بحواهند از آب گل‌آلود سیل اخیر برای سدسازی بی رویه ماهی بگیرند. خطری که اینجا وجود دارد اینست که دولتمردان و افکار عمومی برداشت ناقص و نادرستی از شرایط موجود داشته باشند و به این نتیجه برسند که بحث ورشکستگی آب در ایران به طور کامل برطرف شده است و یا اینکه از فردا باید روی هر رودخانه‌ای سد ساخته شود.

در این مورد به جرات می‌توانم بگویم که بر اساس شرایط اقلیمی و مصرف آب در ایران در سالیانی نه چندان دور دوباره با بحث‌های کم‌آبی در کشور مواجه خواهیم بود.

حتی می توان گفت که گفتمان جهت‌داری در حال شکل گیری است که منتقدان سیاست‌های کنونی را به ساده‌اندیشی و بی تجربگی متهم کرده و حاضر به بازنگری در روشها و اولویت مدیریت منابع آب در کشور نیست.
علی میرچی

ادامه دیدگاه‌های صرف سازه‌ای راه حل جامع و کاملی در این زمینه اختیار ما قرار نمی‌دهد. متاسفانه شاهد طرح ناقص مسایل از سوی برخی دولتمردان هستیم. با بهره‌برداری سیاسی از وضعیت موجود پیگیر سیاست‌های مدیریت سازه‌ای منابع آب در کشور هستند.

حتی می توان گفت که گفتمان جهت‌داری در حال شکل گیری است که منتقدان سیاست‌های کنونی را به ساده‌اندیشی و بی تجربگی متهم کرده و حاضر به بازنگری در روشها و اولویت مدیریت منابع آب در کشور نیست.

این دیدگاه این نکته را در نظر نمی‌گیرد که بحران سیل ضریب حساسیت جامعه و کارشناسان را برای راه‌حل های جامع‌تر از جمله مدیریت حوضه آبریز و آبخوان‌داری و راه‌حل جایگزین برای تامین آب شرب در کشور از جمله استفاده از پساب تصفیه شده برای مقاصد شرب فراهم کرده است.

شما که در حوزه منابع آب تحقیق می‌کنید، نظرتان درباره منابع آب در ایران چیست؟ چه نکاتی در وضعیت هشدار قرار گرفته و اگر بخواهید به زبان ساده برای مخاطبان وضعیت منابع آب ایران را توضیح دهید، چه خواهید گفت؟

نکته نگران کننده اصلی در زمینه مدیریت منابع آبی از نظر موجودی آب، افت گسترده سطح‌آب زیرزمینی در نقاط مختلف ایران است که یکی از مهمترین نشانه های ورشکستگی آبی است.

تا زمانیکه کشور در زمینه تعادل‌بخشی آبخوان‌ها به وضعیت مطلوبی نرسد کماکان سایه تنش‌های آبی بر سر کشور باقی خواهد ماند و وضعیت در صورت عدم اصلاح به مراتب بدتر خواهد شد.

واضح است که نیازمند به تاکید درباره بد مصرفی الگوی آب و آموزش همگانی هستیم تا جلوی وقوع بحرانی دیگر در حوزه آب گرفته شود.

چه مساله‌ای در سیل اخیر به توجه به تخصص شما بیش از موارد دیگر متعجب‌تان کرد و برایتان سوال‌ برانگیز بود؟

بر اساس فیلم‌های موجود و برخی اطلاعات در مدیریت سدها چند نکته تامل‌برانگیز در مورد سیل اخیر ایران وجود دارد. توسعه شهری در داخل مسیل‌ها بسیار نگران کننده است. نکته‌ای که هم در سیل اخیر در شیراز شاهد آن بودیم و هم در گذشته در قم مورد مشابه آن اتفاق افتاده بود. نکته دیگر ضعف اطلاعاتی و عملیاتی در مدیریت سدها به ویژه در مورد سیل آق‌قلا است. البته بحث مدیریت‌ سدها به نسبت در جنوب ایران بهتر بود.

به نظر می‌رسید هماهنگی بین سازمان هواشناسی و عوامل اجرایی مدیریت سازه‌های آبی ضعیف بوده و نیازمنده بهبود کلی است.

بیشتر بخوانید: